International Energy Agency (IEA) Başkanı Fatih Birol, 16 Nisan 2026 tarihli açıklamasında Iran ile yaşanan savaşın Persian Gulf üzerinden yapılan petrol sevkiyatlarını durdurması halinde Avrupa'da ticari uçuşların iptal edilmek zorunda kalınabileceği uyarısını yaptı. Birol, kıtanın elinde kalan jet fuel stoklarının yaklaşık altı haftalık tüketimi karşılayabilecek düzeyde bulunduğunu belirtti ve tedarik aksamasının uzun sürmesi durumunda pistte bekletilen uçakların yakıt bulamayacağını ifade etti. IEA Başkanı, mevcut tablonun ajansın kuruluşundan bu yana gördüğü "largest energy crisis ever faced" ölçeğinde bir risk taşıdığını vurguladı; özellikle kısa vadeli rezervleri sınırlı olan Avrupa havayollarının bu tabloda en kırılgan aktörler arasında yer aldığını söyledi.
Birol'a göre Persian Gulf üzerinden yapılan petrol sevkiyatlarının kesintiye uğraması halinde küresel enerji pazarında domino etkisi ortaya çıktı ve bu etki ilk olarak rafineri ürün tedarikine dayanan havacılık, denizcilik ve karayolu taşımacılığı gibi uç kullanıcı sektörlerinde hissedildi. Jet fuel, diesel ve bunker fuel gibi ürünlerde beklenen açık, yalnızca fiyat artışına değil aynı zamanda fiziki arz yetersizliğine yol açma riskini de taşıdı. Birol, Avrupa'nın stratejik petrol rezervlerinin büyük bölümünün crude oil biçiminde saklandığını, buna karşılık kıtlığın en çok rafine ürünlerde yaşandığını hatırlattı. Rezerv stoklarından yapılacak salımların ham petrolü rafineriye ulaştırmasının haftaları alabileceğini belirten Birol, bu nedenle krizin piyasa üzerindeki etkisinin kısa sürede dengelenemeyeceğini ve yolcu uçaklarının operasyonel planlarının süratle revize edilmek durumunda kalacağını ifade etti.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın değerlendirmesine göre böyle bir senaryoda hiçbir ülke bağışık değil; United States, Japan, South Korea ve Germany gibi büyük tüketicilerin tamamı, Persian Gulf kaynaklı akışın daralmasından doğrudan etkilendi. Birol, bazı petrol ürünlerinde küresel stokların hızla eridiğini ve belirli ürün gruplarının "dry up" yaşayabileceği ihtimalini ön plana çıkardı. Ajansın uyarısı yalnızca piyasa fiyatı eksenli bir okuma sunmadı; bunun ötesinde kıtalar arası lojistik zincirlerinde taşıma kapasitesinin fiziki olarak yetersiz kalabileceğine de dikkat çekti. Uçak, gemi ve tren operatörleri için yakıt önceliklendirmesi, force majeure çağrıları ve acil rota güncellemeleri bu çerçevede gündeme geldi.
IEA'nın Nisan 2026 tarihli Oil Market Report (OMR)'unda Strait of Hormuz'un yeniden açılması, küresel piyasa dengesi açısından "the single most important variable" olarak nitelendirildi. Rapora göre dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapan bu boğazın kapalı kalması halinde "significant disruptions" beklendi. OMR ayrıca Körfez kaynaklı kayıpların strategic petroleum reserves, arz çeşitlendirmesi ve OPEC+ koordinasyonuyla ancak kısmen telafi edilebildiğini ifade etti. Avrupa özelinde ise gelişmelerin jet fuel cracks üzerinde baskı kurduğu ve kıtada hâlihazırda süren yakıt stoklama faaliyetlerini hızlandırdığı aktarıldı. Ajans, yaşanan risk tablosu karşısında hükümetlerin, havayolu operatörlerinin ve kritik altyapı sahiplerinin acil durum planlarını güncellediğini; tedarik zincirinin direncini artırmaya yönelik önlemlerin gecikmeden hayata geçirildiğini kaydetti.
Önemli Notlar:
1. IEA Başkanı Fatih Birol, Persian Gulf üzerinden gelen petrolün kesilmesi halinde Avrupa'da uçuş iptallerini olası görüyor.
2. Kıtanın elinde yaklaşık altı haftalık jet fuel rezervi kalıyor.
3. United States, Japan, South Korea ve Germany gibi büyük tüketicilerin hiçbiri bu senaryoda bağışık kalmıyor.
4. Nisan 2026 OMR'una göre Strait of Hormuz'un yeniden açılması piyasa için en belirleyici değişken olarak öne çıkıyor.
5. Strategic petroleum reserves ve OPEC+ koordinasyonu, olası kaybı ancak kısmen karşılayabiliyor.
