ABD Yüksek Mahkemesi, 5 Kasım 2025'te Başkan Donald Trump'ın uyguladığı tarifelerin yasallığını duruşmaya taşıdı. Davayı küçük işletmeler ve yaklaşık bir düzine Demokrat eyalet konsolide biçimde açtı. Mahkeme önündeki temel soru, Trump'ın "ulusal acil durum" gerekçesiyle IEEPA (International Emergency Economic Powers Act) yetkisine dayanarak geniş kapsamlı tarife uygulayıp uygulayamayacağıdır. SCOTUS'un vereceği karar; küresel ticaret rotalarını, tedarikçi seçimlerini, envanter politikalarını ve fiyatlandırma stratejilerini derinden etkileyecek. U.S. Court of International Trade (CIT), daha önce Trump'ın IEEPA'ya dayalı tarifelerini yetki dışı (ultra vires) saydı; Federal Circuit de bu görüşü kısmen onayladı. SCOTUS'un "major questions doctrine" uygulaması, IEEPA'nın tarife yetkisini açıkça tanımadığını gerekçe göstererek yürütme erkini kısıtlayabilir.
ABD Yüksek Mahkemesi 9 yargıçtan oluşuyor: Chief Justice John Roberts, Clarence Thomas, Samuel Alito, Sonia Sotomayor, Elena Kagan, Neil Gorsuch, Brett Kavanaugh, Amy Coney Barrett ve Ketanji Brown Jackson. Mahkemede 6-3 muhafazakâr çoğunluk var; ancak major questions doctrine (West Virginia v. EPA, 2022) ve yetki devri tartışmaları muhafazakâr yargıçlar arasında bile ayrışma yaratabilir. Trump 2.0 yönetimi IEEPA'yı dört amaçla kullandı: (1) fentanyl acil durumu kapsamında Çin, Meksika ve Kanada'ya yüzde 20-25 tarife; (2) ticaret açıklarına karşı küresel karşılıklı tarifeler; (3) Rusya/İran yaptırımları çerçevesinde ikincil tedbirler; (4) Brezilya, Hindistan, İsviçre ve Güney Afrika gibi ülkelere yönelik baskı. Konsolide davanın başlıca davacıları arasında V.O.S. Selections, Princess Awesome ve küçük şarap/oyuncak ithalatçılarının yanı sıra California, Oregon, Washington, Colorado, New York, Illinois, Minnesota, Arizona, New Mexico, Maine, Vermont ve Connecticut yer alıyor. Fotoğrafı Bloomberg adına Eric Lee çekti.
ABD ticaret hukukunun temel yasal çerçevesi şu dayanaklara oturuyor: Anayasa 1. Madde 8. Bölüm (Commerce Clause — tarife yetkisini Kongre'ye verir), Trade Act of 1974 (Section 122, 201, 301), Trade Expansion Act of 1962 (Section 232 — ulusal güvenlik), Tariff Act of 1930 (Smoot-Hawley), IEEPA 1977 ve National Emergencies Act 1976. Tarihsel olarak IEEPA; İran, Kuzey Kore, Venezuela, Rusya, Küba, Suriye, Sudan, Libya ve Myanmar gibi düşman devletlere yönelik yaptırımlarda kullanıldı; geniş kapsamlı tarife uygulaması için emsal yok. Trump yönetimi, IEEPA'daki "regulate importation" ifadesinin tarife yetkisini kapsadığını savunuyor. Davacılar ise IEEPA metninde "tariff" veya "duty" kelimelerinin yer almadığını ve Kongre'nin tarife yetkisini bu denli geniş biçimde devretmediğini öne sürüyor. Major questions doctrine — King v. Burwell (2015), NFIB v. OSHA (2022), West Virginia v. EPA (2022), Biden v. Nebraska (2023) ve Chevron içtihadını reddeden Loper Bright v. Raimondo (2024) kararlarında görüldüğü üzere — SCOTUS'un yürütme yetkisini kısıtlamak için son yıllarda sık başvurduğu ilke haline geldi.
SCOTUS'un olası kararları dört senaryo üretiyor: (1) Tarifeleri geçersiz kılma — küresel ithalatçılar 90 milyar doları aşan geri ödeme talebinde bulunabilir; (2) Kısmi onay — fentanyl tarifesini meşru ulusal güvenlik gerekçesiyle onaylar, karşılıklı tarife reddedilir; (3) Tam onay — IEEPA'nın geniş yorumunu kabul eder; (4) Dava ehliyeti — davacıların dava açma yetkisi olmadığına hükmeder, esasa girmez. Trump yönetimini ABD Solicitor General D. John Sauer temsil ediyor. Davacı tarafı Pacific Legal Foundation, Liberty Justice Center, Goldwater Institute ve Mayer Brown gibi hukuk firmaları destekliyor. Mahkemeye Chamber of Commerce, National Retail Federation, National Association of Manufacturers ve Cato Institute dahil geniş bir yelpazeden amicus curiae dilekçeleri sunuldu. Karar Mart-Haziran 2026 arasında bekleniyor. SCOTUS'un hükmü, Trump'ın ticaret rejiminin hukuki temellerini şekillendirecek ve ABD'nin küresel tedarik zinciri liderliğinin önümüzdeki on yıllık çerçevesini belirleyecek.
Önemli Notlar:
1. SCOTUS, 5 Kasım 2025'te Trump tarifeleri davasını duruşmaya aldı.
2. Konsolide davayı küçük işletmeler ve yaklaşık bir düzine Demokrat eyalet açtı.
3. Temel hukuki soru, IEEPA'nın tarife yetkisi tanıyıp tanımadığıdır.
4. Court of International Trade, tarifeleri daha önce yetki dışı (ultra vires) saydı.
5. Major questions doctrine, muhafazakâr çoğunluğun karar dinamiğinin merkezindedir.
