Genel Sekreter Arsenio Dominguez'in açıklamasına göre Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının yedi haftadan uzun süre önce başlamasıyla Basra Körfezi'nde mahsur kalan yüzlerce gemi için tahliye planı hazırlıyor. Plan, yalnızca gerilimin azaldığına dair net belirtiler ortaya çıktığında uygulamaya konulabilecek. Dominguez bu açıklamaları 21 Nisan'da Singapore Maritime Week'in kenarında yaptığı konuşmada paylaştı. Birleşmiş Milletler bünyesindeki örgüt, gemileri boğazdan geçirmeden önce mayın döşenip döşenmediğini de tespit etmek zorunda. Tahliye operasyonlarında SOLAS (Denizde Can Güvenliği) ve STCW çerçeveleri kritik rol üstleniyor; bu durum bayrak devleti ve liman devleti koordinasyonunda yüksek düzeyde karmaşıklık gerektiriyor.
Dominguez şunları söyledi: "Herhangi bir adım atabilmemiz için çatışmanın sona erdiğinden, gemilere yönelik herhangi bir tehdidin kalmadığından ve bölgenin mayınlar dahil tüm tehlikelerden arındırıldığından emin olmamız gerekiyor." Savaşın başlamasının ardından Hürmüz Boğazı trafiği neredeyse durma noktasına geldi; yaklaşık 800 gemi Basra Körfezi'nde mahsur kaldı. Tahran'ın gemilere yönelik tehditleri ve saldırıları, çoğu gemi sahibini transit girişiminden caydırdı. Bununla birlikte İran, onaylı rotaları izleyen bazı gemilerin çıkışına izin veriyor; kimi durumlarda da ödeme talep ediyor. 800 gemilik birikmiş kapasite, VLCC, Suezmax ve Aframax tankerlerinin tonaj dağılımında ciddi bir sıkışmaya yol açtı. Hurda değer bazlı sigorta hesapları ile kalış süresi ve stalyalı gün (laytime/demurrage) yükümlülükleri taraflar için ağır mali baskılar oluşturuyor.
ABD'nin İran'ı savaş gelirinden yoksun bırakmaya yönelik boğaz ablukası durumu daha da kritik bir boyuta taşıdı. Görüşülen tahliye planı, mürettebatın mahsur kalma süresine göre belirlenecek gemi kalkış sırasını kapsıyor. Dominguez, herhangi bir transitin yıllardır yerleşik olan rotayı izleyeceğini belirtti: İran ve Umman tarafından önerilen ve IMO tarafından 1968'de benimsenen Trafik Ayrım Düzeni (Traffic Separation Scheme). TSS, COLREG (Denizde Çarpışmayı Önleme Tüzüğü) Kural 10 kapsamında düzenleniyor ve giriş ile çıkış trafiğini ayrı koridorlar üzerinden yönetiyor. Mayın temizleme operasyonları, mayın karşı tedbir gemilerinin (MCMV) koordinasyonunu gerektiriyor; bu süreçte ABD Donanması, İngiliz Kraliyet Donanması, Fransız Deniz Kuvvetleri (Marine Nationale) ve Bahreyn merkezli Birleşik Deniz Kuvvetleri (CMF) aktif rol üstlenebilecek.
Dominguez tahliyenin insani amaçla yürütüldüğünü de vurguladı: "Mesele denizciler. Mesele insanlar. Kargo, değerler, emtialar gibi konulara girersek bu iş yürümez. Konseyin kararı son derece netti: bu, denizcileri bölgeden tahliye etmek için açılan bir insani koridor." Bu insani koridor öncelikli yaklaşım, kargo ve emtia akışlarının bilinçli olarak ikinci plana alınmasını gerektiriyor. Söz konusu durum, navlun sözleşmelerindeki (charter party) mücbir sebep (force majeure) ve kirasız süre (off-hire) hükümlerinin uzun süreli uygulanmasına zemin hazırlıyor. P&I Kulüplerinin abluka ve mahsur kalma riski (blocking and trapping) tazminatları ile savaş riski sigorta poliçeleri tahliye sonrası muhasebede temel referans noktası oluşturacak. IMO'nun planı, İran savaşının küresel bir denizcilik krizine dönüşümünü resmi olarak kayıt altına alırken mürettebat güvenliğinin ticari kaygıların önüne geçtiğini de açıkça ortaya koyuyor.
Önemli Notlar:
1. IMO, Basra Körfezi'nde mahsur kalan yaklaşık 800 gemi için tahliye planı hazırlıyor.
2. Plan, yalnızca çatışma sona erdikten ve bölge mayınlar dahil tehlikelerden temizlendikten sonra uygulamaya girebilecek.
3. Transitler, IMO tarafından 1968'de benimsenen Trafik Ayrım Düzeni (TSS) üzerinden yürütülecek.
4. Dominguez, tahliyeyi mürettebat odaklı insani koridor olarak tanımladı.
5. ABD'nin boğaz ablukası durumu daha da tehlikeli hale getiriyor.
