Birleşik Krallık; demiryolu yük taşımacılığı alanında iddialı iki hedefi aynı anda gerçekleştirmeyi planlıyor: 2050 yılına kadar net sıfır emisyon ve aynı dönemde en az %75 oranında yük artışı. Ancak RailFreight.com yazarı Simon Walton; bu iki hedefin kağıt üzerinde uyumlu görünmesine rağmen, pratikte ciddi bir gerilim yarattığını vurguluyor. Walton’a göre mesele yalnızca yeni lokomotifler veya temiz teknolojiler değil; altyapıdan kapasiteye, filo dönüşümünden çok modlu lojistik planlamaya kadar uzanan çok katmanlı bir dönüşüm süreci gerektiriyor.
Birleşik Krallık hükümeti bu büyüme hedefini yaklaşık iki yıl önce resmen ilan etti. Ancak National Audit Office (NAO); yayımladığı değerlendirmelerde bu hedefi, ülkenin genel dekarbonizasyon politikaları ile birlikte ele alındığında “devasa bir zorluk” olarak tanımlıyor. NAO’ya göre yük hacmini %75 artırmak; mevcut altyapı ve enerji sistemleriyle eş zamanlı yürütülmediği takdirde, net sıfır hedefiyle doğrudan çelişme riski taşıyor.
Teknolojik Umut: Class 93 ve Tri-Mode Lokomotifler
Walton’ın analizinde Class 93 lokomotifleri; bu dönüşümün en somut ve sembolik örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Tri-mode olarak tanımlanan bu lokomotifler:
Elektrik (havai hat altında),
Batarya,
Dizel
olmak üzere üç farklı güç kaynağını kullanabiliyor. Bu yapı; Birleşik Krallık demiryolu ağının en büyük sorunlarından biri olan parçalı elektrifikasyon karşısında ciddi bir esneklik sağlıyor.
Henüz elektrifikasyonu tamamlanmamış tali hatlarda dizel veya batarya ile ilerleyen lokomotifler; ana hatlara çıktığında elektriğe geçebiliyor. Bu nedenle Class 93’leri sektör sıklıkla “future-proof” olarak tanımlıyor. Ancak Walton; bu teknolojik avantajın tek başına yeterli olmadığını açık biçimde ifade ediyor.
Mevcut Filo Gerçeği: Dizel Hâkimiyeti
2025 itibarıyla Birleşik Krallık’taki yük lokomotifi filosunun büyük çoğunluğu hâlâ dizel. Tri-mode ve elektrikli lokomotifler filoda artış gösterse de, toplam hacim içinde henüz sınırlı bir paya sahipler. Walton’a göre bu tabloyu tersine çevirmek için:
önümüzdeki 20–25 yıl boyunca,
istikrarlı, öngörülebilir ve finanse edilmiş bir filo yenileme programı
gerekiyor. Aksi takdirde; net sıfır hedefi kağıt üzerinde kalma riski taşıyor.
Asıl Engel: Altyapı ve Elektrifikasyon
Walton analizinde; net sıfır hedefinin önündeki en büyük engelin altyapı olduğunu vurguluyor. Birleşik Krallık’ta demiryolu elektrifikasyonu:
ülke genelinde kopuk,
bölgesel olarak dengesiz,
ve uzun vadeli bir ulusal plana tam olarak bağlanmamış durumda.
Bu parçalı yapı; tri-mode lokomotiflerin neden gerekli olduğunu açıklasa da, aynı zamanda enerji verimliliğini sınırlıyor. Sürekli dizel veya batarya moduna geçiş emisyonları azaltıyor; ancak tamamen ortadan kaldırmıyor.
Buna ek olarak Walton; demiryolu altyapısının %75’lik bir trafik artışını kaldırabilecek marjinal kapasiteye henüz sahip olmadığını belirtiyor. Hat kapasitesi, terminal alanları, manevra sahaları ve zaman çizelgeleri; bugünkü seviyelerde dahi zorlanıyor.
Sadece Demiryolu Yetmez: Sistemsel Yaklaşım
Analizin vardığı temel sonuçlardan biri şu noktada netleşiyor: sadece demiryolu araçlarını yenilemek yeterli değil. Walton’a göre net sıfır ve büyüme hedeflerinin birlikte tutturulabilmesi için:
karayolu taşımacılığı (tırlar),
iç su yolları,
limanlar,
intermodal terminaller,
ve lojistik planlama modelleri
tek bir sistem olarak ele alınmak zorunda.
Bu bağlamda demiryolu; yükün tamamını tek başına absorbe edecek bir çözüm değil, daha geniş bir çok modlu lojistik ekosistemin omurgası olarak konumlanıyor.
25 Yıllık Bir Pencere
Walton; mevcut dizel ağırlıklı filonun kısa vadede bir dezavantaj gibi görünse de, 2050’ye kadar olan yaklaşık 25 yıllık sürenin doğru kullanılması hâlinde bunun bir fırsata dönüşebileceğini savunuyor. Bu süre:
altyapının kademeli elektrifikasyonu,
filo dönüşümünün zamana yayılması,
teknolojik risklerin azaltılması
için kritik bir zaman penceresi sunuyor.
Genel Değerlendirme
Simon Walton’ın analizi; Birleşik Krallık demiryolu yük taşımacılığının geleceğinin tek bir teknolojiye değil, uzun soluklu ve koordineli bir dönüşüm stratejisine bağlı olduğunu ortaya koyuyor. Class 93 gibi tri-mode lokomotifler önemli bir araç olmakla birlikte; asıl başarıyı altyapı yatırımları, kapasite planlaması ve lojistik sistemlerin bütüncül ele alınması mümkün kılacak. Net sıfır ve %75 büyüme hedefleri; ancak bu yaklaşım benimsendiğinde birbiriyle çelişmeden ilerleyebilecek görünüyor.
Önemli Notlar:
Birleşik Krallık, 2050’ye kadar %75 demiryolu yük artışı ve net sıfır hedefi koydu.
National Audit Office, bu ikili hedefi “devasa bir zorluk” olarak tanımlıyor.
Class 93 tri-mode lokomotifler, dönüşümün ana teknolojik unsurlarından biri.
2025 itibarıyla yük filosunda dizel hâkimiyeti sürüyor.
En büyük engel: parçalı elektrifikasyon ve kapasite yetersizliği.
Başarı için çok modlu, sistemsel bir lojistik yaklaşım şart.
Yazar: SedatOnat.com
