Küresel konteyner filosu; son yılların en ciddi geri dönüşüm (recycling) tıkanıklığıyla yüz yüze.
BIMCO tarafından yapılan son analize göre; en az 500 gemi ve toplam 1,8 milyon TEU’luk kapasite, geri dönüşüm yaşını çoktan geçmesine karşın hâlâ aktif ticari faaliyet sürdürüyor.
Bu tablo; filonun yaş ortalamasını yukarı iterken, önümüzdeki yıllarda yenileme ve hurdaya çıkarma (demolition) süreçlerinde büyük bir yığılmayı haber veriyor.
Geri Dönüşüm Faaliyetleri 2021’den Bu Yana Düşüşte
Sektör 2025 yılı itibarıyla sadece 10 konteyner gemisini geri dönüştürdü. Bu rakam; 2021’den bu yana süren düşük hurdaya çıkarma temposunun hâlâ sürdüğünü kanıtlıyor.
20 yaş ve üzerindeki gemilerin oranı; 2020 başındaki %16 seviyesinden %24’e tırmanarak 1970’lerin başından bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
BIMCO Baş Analisti Niels Rasmussen; bu tabloyu şöyle özetliyor:
“2000–2019 arasındaki ortalama geri dönüşüm eğilimlerine göre, mevcut minimum geri dönüşüm birikimi 500 gemi ve 1,8 milyon TEU civarında. O dönem, güçlü piyasalarda düşük geri dönüşüm ve zayıf piyasalarda artan hurdaya çıkarma arasında dengeyi temsil ediyor.”
Verilere göre, 2000–2019 döneminde:
Gemilerin %20’si 20 yaşına gelmeden,
%53’ü ise 25 yaşına gelmeden geri dönüşüm hattına giriyordu.
Bugünkü oranlar; bu eğilimin tersine döndüğünü kanıtlıyor.
Gerçek Geri Dönüşüm Açığı Daha da Büyük Olabilir
BIMCO analizine göre gerçek geri dönüşüm fazlası (recycling overhang); belirtilen rakamın çok daha üzerine çıkabilir. 2010’lardaki düşük piyasa koşulları temel alındığında; toplam geri dönüşüm potansiyelinin 850 gemi ve 3,1 milyon TEU’ya kadar tırmanabileceği tahmin ediliyor.
Bu artışın arkasında üç temel dinamik yatıyor:
Yeni siparişlerdeki (order book) yüksek hacim,
Süveyş Kanalı’ndaki olası rota değişiklikleri,
Yeni verimlilik ve emisyon düzenlemeleri (örneğin EEXI ve CII standartları).
Bu faktörler; yaşlı gemilerin piyasadan daha hızlı çekilmesine kapı aralayabilir.
Geri Dönüşüm Birikimi: Yıllarca Sürecek Bir Temizlik
Geri dönüşümdeki mevcut yığılmanın tamamen eritilmesi yıllar sürecek.
Tarihsel olarak en yüksek geri dönüşüm yılı 2016 olarak kayıtlara geçti:
Sektör o yıl 185 gemi ve 0,6 milyon TEU’luk kapasiteyi hurdaya ayırdı.
Uzmanlar bu referansla; mevcut 1,8 milyon TEU’luk fazlanın eritilmesinin en az üç ila dört yıl sürebileceğini öngörüyor.
BIMCO’ya göre; bu süreçte küçük tonajlı gemiler (8.000 TEU altı) daha ağır darbe alacak, çünkü yeni büyük tonajlı gemiler devreye girdikçe kapasite kademelenmesi (cascading) hızlanacak.
Alphaliner: Piyasa Henüz Hurda Fiyatlarını Desteklemiyor
Alphaliner; BIMCO’nun analizine paralel yaptığı değerlendirmede, taşıma ücretlerindeki düşüşün henüz geri dönüşüm piyasasını hareketlendirecek seviyeye ulaşmadığını duyurdu.
Kâr marjları daralsa da birçok armatör; eski gemilerini kullanmaya devam etmeyi yeğliyor.
Uzmanlar; yalnızca navlun gelirlerinin kârlılığı ciddi biçimde gerilediğinde hurdaya çıkışların hızlanacağını öngörüyor.
Filo Dinamikleri: Yaşlanan Gemiler, Büyüyen Dev Tonajlar
Rasmussen’e göre mevcut tablo; filo büyümesinde bir yön değişikliğine işaret ediyor:
“Geri dönüşüm birikimi, mevcut filonun %6–10’una eşit. Bu oran, 20 yaşın üzerindeki gemilerin %33–55’ine denk geliyor. İlginç olan, bu fazlanın 8.000 TEU altındaki tüm gemi segmentlerinin sipariş defterinden daha büyük olması.”
Bu tablo; gelecekte büyük tonajlı gemilerin filo büyümesini domine edeceğini, küçük tonajlı gemilerin ise ikincil rotalara kayacağını gözler önüne seriyor.
Sonuç olarak küresel konteyner taşımacılığı filosu; giderek daha büyük ve teknolojik olarak ileri gemilerden meydana gelecek.
Sonuç: Konteyner Taşımacılığı Yeni Bir Dönüm Noktasında
Küresel konteyner filosu; bugün hem yaşlı gemi stoğu hem de düşük geri dönüşüm oranı nedeniyle dönüşüm eşiğinde duruyor.
Navlun oranlarındaki gerileme ve enerji verimliliği düzenlemeleri; eski gemilerin ekonomik ömrünü kısaltacak ve 2026–2028 döneminde geri dönüşüm faaliyetlerinde keskin bir sıçrayışa yol açabilir.
Ancak kısa vadede; taşıyıcıların düşük navlun ortamında maliyetlerini dengelemek için eski gemileri daha uzun süre kullanması, geri dönüşüm sürecini yavaşlatıyor.
Yine de BIMCO’nun uyarısına göre; bugünkü 1,8 milyon TEU’luk geri dönüşüm fazlası, küresel filo büyümesinin sürdürülebilirliği açısından alarm veren bir tabloyu gözler önüne seriyor.
Önemli Notlar:
BIMCO, küresel konteyner filosunda en az 500 gemi ve 1,8 milyon TEU’luk geri dönüşüm fazlası tespit etti.
Geri dönüşüm oranı, 2021’den beri en düşük seviyelerinde; yalnızca 10 gemi 2025’te hurdaya ayrıldı.
20 yaş ve üzeri gemilerin oranı %24’e çıktı — 1970’lerden beri en yüksek seviye.
Potansiyel maksimum fazlalık: 850 gemi ve 3,1 milyon TEU.
Geri dönüşüm birikimi, mevcut küçük tonaj sipariş defterinden daha büyük.
Alphaliner, düşük navlun fiyatlarının kalıcı hale gelmesiyle hurdaya çıkışların artacağını öngörüyor.
Uzmanlara göre, sektör 2026–2028 döneminde filo yenileme ve dönüşüm döngüsüne girecek.
Bu durum, küresel taşımacılıkta sürdürülebilir filo yönetimini ve karbon verimliliğini yeniden gündeme taşıyor.
