2025’in son haftalarında Akdeniz lojistik sahnesi, ABD–Çin rekabetinin yeni bir cephesine dönüştü. Piraeus Port Authority’de %67 çoğunluk hissesine sahip COSCO nedeniyle ABD ile Yunanistan arasında diplomatik bir gerilim yaşandı. Washington, Çin’in Pire üzerindeki kontrolünü “unfortunate” olarak tanımladı ve Yunan hükümetine bu bağımlılığı azaltması yönünde baskı uyguladı. Beyaz Saray, Pire’nin NATO güvenlik ekosistemindeki konumunun Çin sahipliği nedeniyle zayıfladığını savundu.
Bu tartışmanın karşı kutbunda, Pire’ye yalnızca birkaç mil mesafede bulunan Elefsis Shipyard yükseldi. ABD’nin kalkınma kurumu DFC – US Development Finance Corporation, tesisi modernize etmek amacıyla yaklaşık 125 milyon USD yatırım yaptı. Elefsis, ABD’nin perspektifinde “trusted maritime node” niteliğinde konumlandırıldı; NATO savaş gemileri, LNG tankerleri ve dual-use vessels için güvenli bir bakım–onarım merkezi olarak sertifika aldı.
Bu hamle, Pire’nin uzun süredir sahip olduğu bölgesel lojistik merkezi konumuna karşı ABD’nin açık bir alternatif inşa etme girişimi olarak değerlendirildi. Söz konusu strateji, yalnızca jeopolitik rekabeti değil, aynı zamanda büyük altyapı aktörlerinin ticari yönelimlerini de şekillendirdi. ABD, Çin kontrolündeki terminallerde kritik teknolojiler, savunma ekipmanları veya hassas makinelerin elleçlenmesini güvenlik riski olarak değerlendirdi. Bu nedenle Elefsis’in büyümesi, lojistik açıdan “yük ayrıştırması” dönemine işaret etti: belirli tipte yükler Pire’den uzaklaştı.
Bu gerilim, kullanıcının daha önce paylaştığı dron saldırıları (Red Sea), shadow fleet operasyonları, Riyad hava–kara hub’ı, Barcelona rail hub ve Afrika liman krizleri ile birleştiğinde, 2026’nın tedarik zinciri manzarasında daha büyük bir kırılma dinamiğini ortaya koydu. Tedarik zincirleri artık tek bir ağ olmaktan çıktı; üç ayrı kanal yapısına bölündü.
Kanal A – “Trusted Network” (Güvenli ama maliyetli)
Bu ağ, Batı güvenlik mimarisine yakından entegre altyapılardan oluştu.
Örneğin:
Barcelona South Rail Hub (karbonsuz iç dağıtım + politik açıdan güvenli hinterland)
Elefsis Shipyard (Çin etkisinden bağımsız, NATO uyumlu bakım-onarım noktası)
Bu kanal, yüksek değerli, hassas veya dual-use niteliği taşıyan yükler için tercih edildi (pharma, electronics, defense-adjacent cargo).
Kanal B – “Bypass Network” (Yaratıcı ve esnek)
Bu kanal, riskli deniz hatlarından uzak duran yeni koridorlardan oluştu.
Örneğin:
DHL Riyad SILZ Hub – Red Sea bypass ederek air–land bridge oluşturmak
Afrika Gateway Stratejisi – Durban ve Cape Town gibi darboğaz limanlar yerine Togo, Cezayir, Kenya gibi yeni terminaller
Bu ağ, tüketim malları ve hızlı rotasyonlu ürünler için akış sürekliliğini sağladı.
Kanal C – “Dark Network” (Riskli ama ucuz)
Bu kanal, yaptırımların etrafından dolanan ve devlet dışı aktörlerin de kullanabildiği karanlık lojistik ağını oluşturdu.
Örneğin:
Shadow Fleet gemileri
AIS kapatma, STS “blending”, sahte bayraklı tankerler
Red Sea ve Black Sea’de dron tehdidine rağmen çalışan yüksek riskli hatlar
Bu kanal, ucuz enerji arzını sürdürmek için fiilen tolerans gösterilen bir “gölge ekonomi” yarattı.
Bu üç kanalın ayrışması, lojistik karar alma süreçlerini 2026’da tamamen politik bir boyuta taşıdı. Artık rota seçimi, yalnızca maliyet ve transit süresiyle ilgili olmaktan çıktı; ülke ilişkileri, orospu statüsü riskleri, çift kullanımlı yük kuralları ve port security kriterlerini içeren çok katmanlı bir değerlendirme gerektirdi.
Özellikle Pire için risk yükseldi. ABD’nin Çin sahipliğine karşı itirazı, Pire’yi sensitive cargo için potansiyel bir “avoid port” konumuna taşıyabilir. Bu nedenle birçok forwarder, 2026 planlarında Pire’yi tüketici malları için kullandı; hassas yükleri ise Barcelona, Genoa, Trieste, Elefsis veya Herzliya gibi daha “güvenli” alternatiflere kaydırdı.
Önemli Notlar:
Pire Limanı, COSCO kontrolü nedeniyle ABD–Çin rekabetinin odak noktasına dönüştü.
ABD destekli Elefsis Shipyard, Pire’nin NATO açısından yarattığı güvenlik açığını kapatmak için konumlandırılıyor.
2026 tedarik zinciri üç ana kanala ayrılıyor: Trusted, Bypass, Dark Network.
Hassas yüklerin Pire’den uzaklaşması ve güvenli limanlara yönelmesi bekleniyor.
Riyad, Barcelona ve select Afrika terminalleri “yeni lojistik mimarinin” yükselen düğüm noktaları hâline geliyor.
Yazar: SedatOnat.com
