İsveç Ulaştırma İdaresi Trafikverket, demiryolu yük taşımacılığında hat erişim ücretlerini (track access charges, TAC) 2028 tarifesi itibarıyla yüzde 20 oranında düşürme kararı aldı. Karar, son yıllarda hızla artan demiryolu işletim maliyetleri karşısında baskı altına giren operatörlere belirgin bir nefes aldıracak. 2024-2025 döneminde İsveç'te TAC'ler yüzde 40 oranında yükselmiş; bu artış, son kullanıcıya yansıyan navlun fiyatlarında da hissedilir bir baskı yaratmıştı.
Trafikverket'in açıklamasına göre yeni TAC yapısı, demiryolu yük taşımacılığında maliyetleri kalıcı biçimde aşağı çekmeyi hedefliyor. Karar, İsveç hükümetinin Haziran 2024'te Trafikverket'e verdiği görev kapsamında yürütülen TAC hesaplama esaslarının yeniden gözden geçirilmesi sürecinin sonucunda geldi. Yük tarafındaki indirim kararıyla aynı paket içinde, yolcu trenleri için TAC'lerin yüzde 15 oranında artırılacağı da duyuruldu; ancak bu artışın bilet fiyatlarına yansıması sınırlı kalacak ve toplam yolcu bilet fiyatlarındaki yükselişin yine yüzde 15 düzeyinde olması bekleniyor.
Hat erişim ücretleri, demiryolu yük taşımacılığında toplam maliyetin önemli bir bölümünü oluşturuyor ve doğrudan müşterinin ödediği nihai navlun fiyatına yansıyor. 2025 yılındaki yüzde 40'lık TAC artışının ardından İsveç hükümeti, sektöre destek olmak için sübvansiyon fonunu yaklaşık 50 milyon eurodan 80 milyon euroya yükseltmiş; ancak bu adımın sektörel maliyet yapısı üzerindeki uzun vadeli baskıyı tek başına çözemeyeceği görülmüştü. Yüzde 20'lik indirim, sübvansiyon yaklaşımından yapısal bir maliyet düzeltmesine geçişi simgeliyor.
Karar, Avrupa genelinde demiryolu yük taşımacılığının modal payını artırma hedefine paralel ilerleyen bir politika hamlesi olarak da değerlendirilebilir. Avrupa Birliği, Yeşil Mutabakat ve TEN-T çerçevesinde karayolundan demiryoluna geçişi teşvik ederken, üye ülkelerdeki TAC seviyeleri rekabetçi denklemde belirleyici bir değişken olarak öne çıkıyor. İsveç'in attığı adım, Almanya, Avusturya ve İsviçre gibi yüksek demiryolu yük modal payına sahip ülkelerin politika çerçevesiyle de uyumlu bir hat çiziyor; bu ülkelerde TAC indirimleri ya da hedefli sübvansiyonlar, demiryolu lojistiğinin karayolu ile rekabetinde uzun süredir kullanılan araçlar arasında.
Tedarik zinciri tarafında karar, İsveç ve Baltık koridoru üzerinden işleyen intermodal ve blok tren operatörleri için doğrudan maliyet avantajı yaratacak. Ölçek ekonomisi yüksek olan otomotiv, kimya, inşaat malzemeleri ve gıda gibi sektörlerin İskandinavya içi sevkiyatlarında demiryolu seçeneğinin cazibesi artacak; bu da yükleyiciler nezdinde demiryolu modal payının artmasına ve karayolu navlunundaki yapısal baskının kısmen hafiflemesine zemin hazırlayabilir.
Önemli Notlar:
1. Trafikverket, demiryolu yük taşımacılığında hat erişim ücretlerini 2028 tarifesinden itibaren yüzde 20 düşürecek.
2. Karar, 2024-2025 döneminde TAC'lerde gerçekleşen yüzde 40'lık artışın ardından sektöre nefes aldıracak yapısal bir maliyet düzeltmesi niteliğinde.
3. Yolcu trenleri için TAC yüzde 15 artırılacak; bilet fiyatlarındaki etki yine yüzde 15 düzeyinde sınırlı kalacak.
4. İsveç hükümetinin 2025'te 50 milyondan 80 milyon euroya yükselttiği sübvansiyon fonu, geçici çözümden kalıcı düzeltmeye geçişe alan açtı.
5. Karar, Avrupa Birliği'nin Yeşil Mutabakat ve TEN-T çerçevesindeki road-to-rail geçiş hedefiyle uyumlu bir politika hamlesi olarak öne çıkıyor.
