Amerika'nın kritik hammadde ithalat bağımlılığı listesine uranyum da eklendi. Teknoloji şirketleri, ülke genelinde yapay zekanın yeni dalgasını besleyen büyük veri merkezlerine enerji sağlamak için giderek daha fazla nükleer güce yöneldi. Bu talep artışı istikrarlı bir uranyum arzını zorunlu kılıyor. ABD kökenli uranyum zenginleştirme şirketi LIS Technologies Inc.'in kurucu ortağı ve başkanı Christo Liebenberg, "Amerika'nın yapay zeka patlaması ile uranyum tedarik zinciri çarpışma rotasında" diye uyardı. Sorun açık: Yabancı tedarikçiler nükleer yakıt için gereken uranyum konsantresinin yüzde 99'unu karşılıyor. ABD'nin yerli uranyum üretimi Soğuk Savaş sonrasında yüzde 95'in üzerinde geriledi. Şu anda yalnızca Wyoming, Texas, Utah ve New Mexico'da sınırlı operasyonlar yürütülüyor.
Kanada, Kazakistan ve Avustralya Amerika'nın uranyum ithalatının büyük bölümünü karşılıyor. Rusya, başka bir büyük üretici olmakla birlikte, Başkan Biden'ın Ağustos 2024'te imzaladığı yasa kapsamında düşük zenginleştirilmiş uranyumun ABD'ye sevkiyatından yasaklandı; belirli koşullar altında muafiyetlere izin veriliyor. Liebenberg'e göre uranyum tedarik zinciri, yapay zekanın gerektirdiği nükleer enerji kapasitesini artırma çabalarında "gerçek bir darboğaz" oluşturuyor. ABD şu anda yaklaşık 100 gigawatt nükleer kapasite üretiyor; Başkan Trump bu kapasiteyi 2050'ye kadar dört katına çıkarmayı taahhüt etti. Küresel uranyum üretim ve dönüşümünün başlıca aktörleri arasında Cameco (Kanada), Kazatomprom (Kazakistan), BHP (Avustralya, Olympic Dam), Orano (Fransa), Rosatom (Rusya) ve CGN ile CNNC (Çin) yer alıyor.
Uranyum tedarik zinciri beş ayrı bileşenden oluşuyor: madencilik, öğütme, dönüştürme, zenginleştirme ve yakıt üretimi. Zenginleştirme santrifüj kaskat teknolojisiyle gerçekleştiriliyor; bu alanda tarihsel olarak Rusya (Tenex), URENCO (İngiltere, Almanya, Hollanda), Orano (Tricastin, Fransa) ve CNNC hâkim konumda. ABD, Centrus Energy'nin Piketon Ohio'daki HALEU (High-Assay Low-Enriched Uranium) tesisi ile Urenco USA'nın New Mexico Eunice tesisi dışında fiilen zenginleştirme kapasitesinden yoksun. Yeni nesil reaktör platformları arasında NuScale, X-energy, TerraPower (Bill Gates), BWXT, GE Hitachi BWRX-300, Rolls-Royce SMR ve Holtec SMR-300 öne çıkıyor.
EPRI ve Goldman Sachs projeksiyonlarına göre veri merkezi elektrik talebi, ABD'de 2030'a kadar toplam tüketimin yüzde 9-12'sine ulaşabilir. Microsoft, Three Mile Island Ünitesi 1'i yeniden devreye almak için Constellation Energy ile 20 yıllık güç satın alma anlaşması imzaladı. Amazon, Talen Energy'nin Susquehanna reaktörü yanındaki veri merkezini satın aldı. Google, Kairos Power ile küçük modüler reaktör (SMR) anlaşması yaptı. Meta ise kendi SMR tedarik sürecini başlattı. Inflation Reduction Act nükleer için PTC/ITC teşvikleri sağlıyor. NRC lisanslama süreleri ise sektörün en büyük darboğazları arasında yer almaya devam ediyor. SupplyChainBrain kıdemli editörü Robert J. Bowman konuyu değerlendirdi. ABD'nin yerli uranyum tedarik zincirini yeniden inşa etmesi, yapay zeka altyapısının sürdürülebilirliği açısından stratejik bir zorunluluk haline geldi.
Önemli Notlar:
1. ABD, uranyum konsantresinin yüzde 99'unu yabancı tedarikçilerden karşılıyor.
2. Christo Liebenberg, yapay zeka patlaması ile uranyum tedarik zinciri arasında çarpışma riski öngörüyor.
3. Rusya, Ağustos 2024'te Biden imzasıyla düşük zenginleştirilmiş uranyum sevkiyatından yasaklandı.
4. Trump, nükleer kapasiteyi 2050'ye kadar dört katına çıkarmayı taahhüt etti.
5. Uranyum tedarik zinciri madencilik, öğütme, dönüştürme, zenginleştirme ve yakıt üretimi olmak üzere beş bileşenden oluşuyor.
