Kuş gribi Amerikan tavuk çiftliklerinde yayılmayı sürdürürken ABD, arzdaki açığı kapatmak için Türkiye'den 420 milyon yumurta ithal etmeyi planlıyor. CNN'in haberine göre bu miktarın yaklaşık 240 milyonu Temmuz'a kadar, kalanı yıl sonuna dek teslim edilecek; toplam değer 37 milyon dolar. Karşılaştırmak gerekirse, dünyanın beşinci büyük yumurta ihracatçısı konumundaki Türkiye, 2024 yılında ABD'ye yalnızca 71 milyon yumurta göndermişti. ABD yumurta ithalatı gerçekleştirdiği tek ülke Türkiye; bu noktada American Egg Board'un bir verisi dikkat çekiyor: ABD yıllık 7,5 milyarın üzerinde yumurta üretiyor. Buna karşın yurt içi arz bu kadar kırılgan bir tablo sergileyebiliyor. ABD Bureau of Labor Statistics (BLS), Şubat 2025'te bir düzine yumurtanın ortalama perakende fiyatının rekor düzey olan 8,05 dolara ulaştığını açıkladı.
Türkiye, yılda yaklaşık 20 milyar yumurta üretimiyle küresel sıralamada üst düzeyde yer alıyor. Öne çıkan ihracatçılar arasında Lezita (Akdeniz Holding), Banvit (BRF sahipli), Beypiliç ve Şenpiliç sayılıyor; ana üretim merkezleri Karaman, Konya, Afyon ve Manisa bölgelerinde yoğunlaşıyor. Türkiye'nin bu süreçteki en kritik avantajı ise yüksek biyogüvenlik standartları sayesinde H5N1 kaynaklı yüksek patojenik kuş gribi (HPAI) salgınlarına karşı göreceli dayanıklılığını koruması. Tarım ve Orman Bakanlığı bu alandaki denetim ve düzenleme yetkisini yürütüyor.
ABD'de yumurta sektörünün yaklaşık yüzde 20'sini kontrol eden lider firma Cal-Maine Foods (CEO Sherman Miller, Ridgeland, Mississippi). Sektördeki diğer önemli üreticiler arasında Rose Acre Farms, Hillandale Farms, Vital Farms ve Michael Foods (Post Holdings bünyesinde) yer alıyor. HPAI sürveyansını USDA bünyesindeki APHIS, gıda güvenliğini ise FSIS üstleniyor. Kriz boyutu tarihsel açıdan çarpıcı: 2022-2025 döneminde H5N1 kaynaklı salgın ABD'de 168 milyonun üzerinde kümes hayvanı popülasyonunun yok olmasına neden oldu; bu, ülke tarihinin en büyük hayvan sağlığı krizi olarak kayıtlara geçti.
Türkiye alternatif olarak seçilen yegane ülke değil; Brezilya, Güney Kore, Polonya ve Litvanya da potansiyel tedarik kaynakları arasında. Küresel yumurta ihracatında sıralama şöyle: Hollanda, Polonya, Türkiye, Almanya ve İspanya ilk beşi oluşturuyor. ABD'nin Türkiye'den gerçekleştirdiği bu büyük ölçekli alım, HPAI kriziyle birlikte gıda tedarik zincirlerinde ticaret bağımlılıklarının ne denli köklü biçimde yeniden şekillendiğini gözler önüne seriyor. Tedarik zinciri yöneticileri açısından biyogüvenlik standartları ve HPAI direnci, tedarikçi seçiminde giderek daha belirleyici bir stratejik kriter hâline geliyor.
Önemli Notlar:
1. ABD, Türkiye'den 420 milyon yumurta ithal etmeyi planlıyor; toplam değer 37 milyon dolar.
2. Türkiye, küresel yumurta ihracatında beşinci sıraya konumlanıyor.
3. HPAI krizi ABD'de 168 milyonun üzerinde kümes hayvanı kaybına neden oldu.
4. Cal-Maine Foods ve Rose Acre Farms, ABD'nin öncü yumurta üreticileri.
5. BLS verilerine göre Şubat 2025'te bir düzine yumurtanın perakende fiyatı 8,05 dolarla rekor kırdı.
