Trump yönetimi, 14 Ekim'de Amerikan limanlarına yanaşan Çin gemilerine ücret uygulamaya başladı. Bu adım, Çin'in ticari gemi inşaatındaki hakimiyetine karşı koymayı ve ABD'nin yerli gemi inşa sektörünü yeniden canlandırmayı hedefliyor. Çin Ulaştırma Bakanlığı 10 Ekim'de misilleme hamlesi olarak Çin limanlarını ziyaret eden ABD bağlantılı gemilerden ücret tahsil edeceğini duyurdu. Çin devlet medyası CCTV'ye göre ABD bağlantılı gemiler şu anda Çin limanlarına her girişte net ton başına 400 yuan (56 dolar) ödüyor. The New York Times, iki ülke arasındaki ticaret ilişkilerinin yeniden gerildiği bu dönemde yaşanan bu "misilleme sarmalını" aktardı. USTR, Section 301 soruşturması kapsamında Çin'in gemi inşa hakimiyetini inceledi; soruşturmanın ardından hizmet ücreti yürürlüğe kondu.
Küresel gemi inşa sektöründe Çin, toplam tonajın yüzde 50'sinden fazlasını üretiyor; bunu Güney Kore (yüzde 30) ve Japonya (yüzde 15) izliyor. ABD'nin payı yüzde 1'in altında kalıyor. Başlıca Çin tersaneleri arasında CSSC, Yangzijiang Shipbuilding, Hudong-Zhonghua, Jiangnan Shipyard ve Dalian Shipbuilding yer alıyor. Önde gelen Kore tersaneleri HD Hyundai Heavy Industries, Samsung Heavy Industries ve Hanwha Ocean (eski adıyla DSME). Japonya'da ise Mitsui E&S, Imabari, Japan Marine United ve Kawasaki Heavy Industries sektörün bel kemiğini oluşturuyor. Avrupa'da Fincantieri (İtalya), Damen (Hollanda), Meyer Werft (Almanya), Chantiers de l'Atlantique (Fransa) ve Navantia (İspanya) öne çıkıyor.
ABD gemi inşa sektörü İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana yapısal olarak küçüldü. 1920 tarihli Jones Act (Merchant Marine Act), ABD iç sularında çalışan ticari gemilerin ABD yapımı, ABD sahipli, ABD bayraklı ve ABD mürettebatlı olmasını zorunlu kılıyor. Başlıca ABD tersaneleri arasında General Dynamics NASSCO, Bath Iron Works, Electric Boat, HII Newport News, Bollinger Shipyards, Austal USA ve Philly Shipyard sayılıyor. Senatoda bekleyen SHIPS for America Act, sektörü yeniden canlandırmayı hedefliyor. Trump 2.0 yönetimi denizcilik politikasını koordine etmek üzere Beyaz Saray bünyesinde bir Maritime Executive Office kurdu. ABD Donanması küresel ölçekte en büyük filo konumunu koruyor; ancak Çin'in PLA Navy'si gemi sayısında geçti.
Çin'in küresel ticari denizcilikteki hakimiyeti COSCO Shipping Lines, OOCL (2018'de COSCO'nun satın aldığı), China Merchants Group, SIPG ve Sinotrans üzerinden pekişiyor. USTR Section 301 hizmet ücreti, Çin yapımı, sahipli veya işletilen gemilere net tonaj başına aşamalı artan bir tarife yapısıyla uygulanıyor. Kolaylık bayrağı taşıyan gemiler arasında Liberya, Marshall Adaları, Panama, Hong Kong ve Malta kayıtlılar ön sırada. Kritik denizcilik mülkiyet kavramları olarak "true ownership", "beneficial owner", "flag state" ve "port state control" tanımları önem taşıyor. Sektörel kuruluşlar arasında WTO, UNCTAD, BIMCO ve ICS öne çıkıyor. ABD'nin Çin gemilerine ücret uygulaması, küresel denizcilik ticaretinin jeoekonomik dönüşümünün somut bir göstergesi haline geldi.
Önemli Notlar:
1. Trump yönetimi 14 Ekim'den itibaren Çin gemilerine liman ücreti uygulamaya başladı.
2. Çin, 10 Ekim'de misilleme açıkladı — ABD bağlantılı gemilerden ücret alacak.
3. Çin liman ücreti net ton başına 400 yuan (56 dolar).
4. ABD küresel gemi inşa pazarında yüzde 1'in altında pay tutuyor.
5. USTR Section 301 soruşturması ücretin yasal dayanağını oluşturuyor.
