SupplyChainBrain'in haberine göre Nick Bowman (Senior Editor, SupplyChainBrain), analist değerlendirmesinde ABD tarifelerinin çeşitli ürünlerde fiyatları artırmaya zorlayabileceği uyarısını yaptı; ancak bazı şirketlerin durumdan yararlanarak fiyatları aslında vergilerle gerekçelendirilenin çok ötesine taşıma olasılığı konusunda endişeler büyüdü. Senator Elizabeth Warren'ın Commerce Secretary Howard Lutnick'e gönderdiği 25 Mart tarihli mektubunda; Trump yönetiminin ticarete yönelik "kaotik yaklaşımının" şirketlerin "malların gerçekten tarifeye tabi olup olmadığına bakılmaksızın" fiyatları artırmasına zemin hazırlayabileceği endişelerine vurgu yaptı. Warren, Trump'ın 2018'deki ilk döneminde benzer bir tablonun yaşandığına işaret etti; o dönemde yabancı yapımı çamaşır makinelerine yönelik tarifeler, şirketlerin ayrıca herhangi bir vergiye tabi olmayan yerli makineler ve kurutucularda da fiyatları artırmasına yol açtı. Federal Reserve Chair Jerome Powell, bir Mart basın toplantısında "Üreticiler sadece kalabalığı izledi ve fiyatları yükseltti" dedi. Bugün işletmeler, Federal Trade Commission Chair Andrew Ferguson'ın "Trump'ın vergilerinin fiyat sabitleme için yeşil ışık olarak yorumlanmaması" yönündeki uyarısına rağmen yeni bir fiyat artışı turu başlattı. 13 Nisan'da Sony, PS5'in fiyatını artırdığını duyurdu.
Federal Trade Commission (FTC, Başkan Andrew Ferguson), Department of Justice Antitrust Division (DOJ, Gail Slater Assistant Attorney General), U.S. Senate Banking Housing & Urban Affairs Committee ve Senate Finance Committee, ana ABD federal tüketici ve antitröst düzenleyici otoriteleri arasında yer aldı. Senator Elizabeth Warren (Massachusetts Democrat), Senator Bernie Sanders (Vermont Independent) ve Senator Sherrod Brown, ana ilerici antitröst savunucu senatörler olarak öne çıktı. Lina Khan (eski FTC Chair, 2024 sonunda istifa etti) ve Jonathan Kanter (eski DOJ Antitrust), ana Biden dönemi antitröst figürleri olarak tarihe geçti. price gouging ve greedflation, ana fenomenler olarak adlandırıldı; Isabella Weber (UMass Amherst Economics), ana akademik savunucu olarak öne çıktı. Sony Group Corporation (Hiroki Totoki CEO, Tokyo), 13 Nisan 2025'te PS5'in U.K., Avrupa, Avustralya ve Yeni Zelanda'daki fiyatlarını ortalama %10-25 artırdı ve tarife etkisini gerekçe olarak gösterdi. Fiyat artıran diğer firmalar arasında Nike, Adidas, Procter & Gamble, Mattel, Hasbro, Best Buy, Target, Walmart ve Apple yer aldı.
Tarife yansıtma (tariff pass-through) ekonomisi dört temel dinamik üzerine kuruldu: (1) tam pass-through, tarife maliyetinin %100 tüketiciye yansıması; (2) kısmi pass-through, maliyetin bir kısmının şirket tarafından emilmesi; (3) over-shifting, tarife maliyetinden fazla fiyat artışı uygulanması; (4) under-shifting, tarife maliyetinden daha düşük fiyat artışı yapılması. 2018 çamaşır makinesi vakasına ilişkin Cavallo, Gopinath, Neiman ve Tang'ın NBER (National Bureau of Economic Research) bünyesinde yürüttüğü araştırma, tarife maliyetinin yaklaşık %110-125 oranında tüketiciye yansıtıldığını, yani over-shifting'in gerçekleştiğini belgeledi. U.S. Bureau of Labor Statistics (BLS, Erica Groshen eski Komisyoneri), Consumer Price Index (CPI) ve Producer Price Index (PPI), ana enflasyon ölçüm araçları olarak kullanıldı. Personal Consumption Expenditures (PCE), Federal Reserve'in tercih ettiği ana enflasyon göstergesi olarak öne çıktı. Yale Budget Lab ve Tax Foundation, ana tarafsız tarife etki analiz kuruluşları arasında yer aldı; 2025 Trump tarifelerinin yıllık hane halkı maliyetinin 3.000-4.000 dolar olabileceğini tahmin etti.
Fahiş fiyat (price gouging) izleme ve dava açma çerçeveleri beş ana katmanda şekillendi: (1) state attorney general ofisleri (50 eyalet) — California (Rob Bonta), New York (Letitia James) ve Texas (Ken Paxton), ana eyalet tüketici koruma yetkilileri olarak öne çıktı; (2) FTC Section 5 (unfair methods of competition); (3) Sherman Antitrust Act Section 1 (price fixing); (4) Robinson-Patman Act (fiyat ayrımcılığı); (5) state price gouging laws (acil durum dönemleri için), ana yasal çerçeveleri oluşturdu. Walmart (Doug McMillon CEO) ve Costco (Ron Vachris CEO), ana fiyat baskısı uygulayan perakendeciler olarak tedarikçilerden ek tarife maliyetlerini emmesini talep etti. National Retail Federation (NRF, Matt Shay CEO) ve Retail Industry Leaders Association (RILA), ana sektör lobi kuruluşları olarak konumlandı. Sonuç olarak Bowman'ın greedflation ve tarife sömürüsü uyarısı; ABD tüketici fiyat dinamiklerinin temelden yeniden şekillendiğini net biçimde ortaya koydu; tedarik zinciri yöneticileri için tarife pass-through stratejisi ve FTC uyumu, ana stratejik öncelik olarak öne çıktı.
Önemli Notlar:
1. Nick Bowman ve Senatör Elizabeth Warren, tarifelerin kâr şişirme bahanesi olarak kullanılabileceği konusunda uyardı.
2. 2018 çamaşır makinesi vakasında tarifeye tabi olmayan yerli ürünlerde de fiyatlar yükseldi — bu over-shifting'in somut örneği.
3. Jerome Powell: "Üreticiler kalabalığı izledi ve fiyatları yükseltti."
4. FTC Başkanı Andrew Ferguson: "Tarifeler fiyat sabitleme için yeşil ışık değil."
5. Sony PS5'in İngiltere, AB ve Avustralya'da fiyatı artırması erken bir tarife fırsatçılığı örneği.
