İtalyan savcılar, alt yüklenici atölyelerinde Çinli işçilerin sömürüsüne karışıldığı iddialarına yönelik soruşturma kapsamında 13 lüks moda markasından yönetişim ve iç kontrol belgeleri talep ediyor. Associated Press, soruşturmanın Çinli işçilere yönelik "ağır sömürü" bulgularına işaret ettiğini aktarıyor; bu bulgular mesai sınırlarını aşan çalışma saatlerini, düşük ücretleri, aşağılayıcı konut koşullarını ve güvensiz işyeri ortamlarını kapsıyor. Soruşturma başlangıçta lüks grubu Tod's'a odaklansa da Milan'daki savcılar, şirketlerin iddia edilen işçi istismarına karışıp karışmadığını belirlemek amacıyla Dolce & Gabbana, Versace, Prada, Gucci ve Adidas Italy'ye de iç denetim belgelerini teslim etmeleri için emir çıkardı. "Made in Italy" etiketi küresel lüks endüstrisinin temel premium imzalarından biri olmaya devam ediyor; ancak alt-tedarikçi katmanlarındaki işçi koşulları sıklıkla gözetim dışı kalıyor.
20 Kasım'da başlatılan soruşturmada savcılar, Tod's'un Milan ve Marche bölgesindeki tesislerde Çinli işçilerin sömürüsünden tam olarak haberdar olduğunu ve bu duruma suç ortaklığı yaptığını ileri sürüyor. Hukuki belgeler, şirketin atölyelerde üçüncü taraf denetimleri yürüttüğünü ancak denetimlerde ortaya çıkan sorunları çözmek için hiçbir adım atmadığını, yani "kasıtlı körlük" sergilediğini öne çıkarıyor. Tod's, tüm suistimal iddialarını kesinlikle reddediyor. Sant'Elpidio a Mare kökenli Tod's S.p.A., 1900'de Filippo Della Valle tarafından kuruldu; şirketin yönetim kurulu başkanlığını bugün Diego Della Valle yürütüyor. Tod's bünyesinde Hogan, Fay ve Roger Vivier markaları yer alıyor. İtalyan deri ürünleri ve ayakkabı üretiminin başlıca merkezleri Marche, Toscana ve Veneto bölgeleri.
Küresel lüks endüstrisinin başlıca aktörleri: LVMH Moët Hennessy Louis Vuitton (Bernard Arnault), Kering (Pinault; Gucci, Saint Laurent, Bottega Veneta, Balenciaga), Richemont (Cartier, Van Cleef & Arpels, Montblanc), Hermès, Chanel (özel), Prada Group, Capri Holdings (Versace, Jimmy Choo, Michael Kors), Tapestry (Coach, Kate Spade, Stuart Weitzman), Burberry, Salvatore Ferragamo, Moncler, Brunello Cucinelli, Tod's ve özel şirket olan Dolce & Gabbana. İtalya, küresel lüks deri ürünleri ve moda üretiminin %50'sinden fazlasını tek başına karşılıyor. Capri Holdings, 2025'te Versace'yi 1,4 milyar dolara Prada Group'a devretmek üzere anlaşma imzaladı. Adidas Italy ise Adidas AG'nin İtalyan iştiraki.
İşçi sömürüsü (worker exploitation), caporalato (İtalya'da işçi aracılı istismarın yasal terimi), modern kölelik, zorla çalıştırma ve insan ticareti, küresel tedarik zincirlerinin en derin sosyal sorunları arasında yer alıyor. Önde gelen modern tedarik zinciri durum tespiti (due diligence) düzenlemeleri: İngiltere Modern Kölelik Yasası 2015, California Tedarik Zinciri Şeffaflık Yasası (SB 657), Fransa Gözetim Yükümlülüğü Yasası (2017), Alman Tedarik Zinciri Özen Yasası (LkSG; 2023), Norveç Şeffaflık Yasası, AB CSDDD (Kurumsal Sürdürülebilirlik Durum Tespiti Direktifi; 2024) ve UFLPA (ABD Uyghur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası; 2022). Önde gelen sosyal denetim çerçeveleri: SA8000, SMETA (Sedex), amfori BSCI, WRAP ve FLA (Fair Labor Association). Modern işçi merkezli izleme yaklaşımlarının öncüleri: Lever for Change, SLCP (Social & Labor Convergence Program), Worker Voice teknolojisi, Ulula, &Wider ve Issara Institute. İtalyan savcıların 13 lüks markaya yönelik soruşturması, tedarik zinciri durum tespitinin yasal yaptırım gücüne kavuştuğu yeni dönemin somut bir göstergesi.
Önemli Notlar:
1. İtalya, 13 lüks markayla ilgili işçi istismarı belgeleri talep ediyor.
2. Tod's, 20 Kasım'da soruşturmanın ilk odağı oldu.
3. Dolce & Gabbana, Versace, Prada, Gucci ve Adidas Italy soruşturmaya dahil edildi.
4. Çinli işçiler çalışma saatleri, ücret, konut ve güvenlik konularında ağır sömürüye maruz kaldı.
5. Tod's tüm suistimal iddialarını reddediyor.
