California Valisi Gavin Newsom, eyalet genelinde yapay zeka gelişimine koruyucu çerçeve çizen yeni bir yasayı imzaladı. Transparency in Frontier Artificial Intelligence Act ya da SB 53 adıyla bilinen yasa; şirketlerin kritik güvenlik olaylarını California Acil Durum Hizmetleri Ofisi'ne (OES) bildirmesini zorunlu kılıyor, teknolojinin potansiyel tehlikelerine dikkat çekiyor, riskleri raporlayan çalışanlara ihbarcı koruması sağlıyor ve etik ile kapsayıcı yapay zeka teknolojilerini geliştirmek üzere bir konsorsiyum kuruyor. Yasa, yapay zeka uzmanları ve akademisyenlerden oluşan bir grubun kapsamlı bir AI denetim çerçevesi önermesinin ardından gündeme geldi. Newsom, 29 Eylül'deki imza törenine ilişkin basın açıklamasında şunları söyledi: "AI yenilik alanında yeni bir sınırı temsil eder; California bu teknoloji hızla gelişirken kamu güvenini pekiştiren ülkenin ilk sınır AI güvenlik yasasını çıkararak ulusal lider konumunu sürdürüyor." Newsom'un ofisine göre California, küresel ilk 50 AI şirketi arasından 32'sine — OpenAI, Anthropic, Google, Meta ve Apple dahil — ev sahipliği yapıyor ve tüm eyaletler içinde en yüksek AI iş ilanı payını elinde tutuyor. 2024 yılında, AI ve makine öğrenmesi girişimlerine yönelik küresel risk sermayesinin yarısından fazlası Bay Area şirketlerine aktı. Gavin Newsom 2019'dan bu yana California'nın 40. valisi olarak görev yapıyor; Demokrat Parti üyesi olan Newsom daha önce San Francisco Belediye Başkanlığı'nı üstlendi. SB 53'ün baş sponsoru, California Senatosu üyesi Scott Wiener. Bir önceki yıl Newsom tarafından veto edilen daha kapsamlı SB 1047, SB 53'ün öncüsü oldu.
Teknoloji sektörü, yapay zekayı düzenlemek isteyen eyalet hükümetlerine uzun süredir karşı çıkıyor. Ağustos sonunda, Silicon Valley şirketleri ve yatırımcılarından oluşan bir grup, AI ilerleme güvencelerini engelleyen politikacılara karşı yeni kurulan süper PAC'lere (Siyasi Aksiyon Komiteleri) 200 milyon dolara kadar kaynak aktarmayı taahhüt etti. Meta da SB 53'ün geçmemesi için yoğun lobi faaliyeti yürüttü. Andreessen Horowitz'in (a16z) kurucu ortağı Marc Andreessen, AI düzenlemesine karşı sektörün en güçlü sesi haline geldi. Bay Area'nın önde gelen girişim sermayesi şirketleri arasında Y Combinator, Sequoia Capital, Greylock Partners, Lightspeed Venture Partners, Khosla Ventures, Founders Fund, Benchmark ve Index Ventures yer alıyor. Önde gelen sınır AI oyuncuları: OpenAI (CEO Sam Altman), Anthropic (CEO Dario Amodei), xAI (Elon Musk), Mistral AI (Fransa; Arthur Mensch), Cohere (Kanada; Aidan Gomez), Inflection AI (kısmen Microsoft bünyesine katıldı), Perplexity, Character.AI, Stability AI, Hugging Face, Adept, Reka ve AI21 Labs. Büyük teknoloji şirketlerinin AI kolları: Google DeepMind (Demis Hassabis), Microsoft AI (Mustafa Suleyman), Meta AI (Yann LeCun), Apple Intelligence, Amazon AGI ve Nvidia AI Foundation Models.
Küresel AI düzenleme ortamında AB Yapay Zeka Yasası (EU AI Act; Mart 2024'te yürürlük; tam etki Ağustos 2026), dünyanın en kapsamlı AI mevzuatı olma özelliğini taşıyor. Yasa, risk temelli bir yaklaşımı benimsiyor: kabul edilemez risk, yüksek risk, sınırlı risk ve minimal risk kategorileri oluşturuluyor. 2023 Bletchley AI Güvenlik Zirvesi ile kurulan İngiltere AI Güvenlik Enstitüsü (AISI), küresel AI güvenliği iş birliğinin temelini attı. ABD'de ulusal düzeyde AI mevzuatı henüz yok; eyalet bazında parçalı bir yaklaşım hâkim — California, Colorado, Teksas, Illinois ve New York başı çekiyor. Federal düzeyde Biden'ın 14110 sayılı yürütme emri geçerliydi; Trump yönetimi bunu iptal etti. NIST'in (National Institute of Standards and Technology) yayımladığı NIST AI Risk Management Framework (NIST AI RMF 1.0), küresel çapta en yaygın kullanılan gönüllü AI risk yönetimi çerçevesi konumunda. Çin'de ise Üretken AI Hizmetleri Geçici Tedbirleri (Ağustos 2023) ve Algoritma Tavsiyesi Hükümleri (Mart 2022), Siber Uzay İdaresi'nin (CAC) koordinasyonuyla uygulanıyor. Çok taraflı başlıca çerçeveler: OECD AI İlkeleri, G7 Hiroshima AI Süreci, Avrupa Konseyi AI Çerçeve Sözleşmesi ve UNESCO'nun AI Etiği Tavsiye Kararı.
AI'ın tedarik zinciri uygulamaları arasında talep tahmini (RELEX Solutions, Blue Yonder, o9 Solutions, Kinaxis, SAP IBP, Oracle Demand Management, ToolsGroup, John Galt Solutions), rota optimizasyonu (Verizon Connect, Samsara, Trimble TMW, Manhattan Active Supply Chain), depo robotları (Symbotic, AutoStore, GreyOrange, Locus Robotics, 6 River Systems, Geek+, Quicktron, Hai Robotics, Berkshire Grey, Boston Dynamics Stretch), otonom araçlar (Aurora Innovation, Kodiak Robotics, Plus.ai, Embark, TuSimple, Waymo Via, Gatik), tedarik için üretken AI (Coupa AI, Ivalua AI, JAGGAER ONE), görüntü işleme kalite kontrol (Cognex, Keyence, Landing AI) ve öngörücü bakım (Augury, Uptake, SparkCognition, C3 AI) öne çıkıyor. California'nın SB 53'ü yasalaştırması, AI düzenlemesinin ülkenin en büyük eyaletinden başlayarak küresel sektörel yapıyı yeniden şekillendireceğinin somut bir göstergesi.
Önemli Notlar:
1. Newsom, 29 Eylül'de SB 53'ü imzaladı — ülkenin ilk sınır AI güvenlik yasası böylece yürürlüğe girdi.
2. OES'e kritik güvenlik olaylarını bildirme mekanizması oluşturuldu.
3. İhbarcı koruması ve etik AI konsorsiyumu hayata geçirildi.
4. California, küresel ilk 50 AI şirketinin 32'sine ev sahipliği yapıyor.
5. Silicon Valley, 200 milyon dolarlık süper PAC ile yasaya karşı lobi yürüttü.
