Trump yönetimi, bir yerel hakimin Chancay limanını bazı düzenleyici denetimlerden muaf tutmasının ardından Peru'nun başkentine yakın Çin mülkiyetli bu liman üzerinde egemenliğini yitirdiğini uyarısında bulundu. Peru'nun Pasifik kıyısındaki büyük ölçekli Chancay limanı, Asya ile Latin Amerika arasında kritik bir yeni ticaret bağlantısı olarak tasarlanmıştı. Ancak Donald Trump'ın Amerika kıtasında ABD gücünü yeniden öne çıkardığı bu süreçte liman, Washington ile Pekin arasında bir gerilim odağına dönüştü. Bu çekişme, Asya-Pasifik ile Güney Amerika arasındaki transit yük rotalarının uzun vadeli kontrat fiyatlamasını ve düzenleyici risk profilini doğrudan etkiliyor.
U.S. State Department'ın Bureau of Western Hemisphere Affairs birimi, 11 Şubat'ta X üzerinden şu paylaşımı yaptı: "Concerned about latest reports that Peru could be powerless to oversee Chancay, one of its largest ports, which is under jurisdiction of predatory Chinese owners." Paylaşıma eklenen "Let this be a cautionary tale for the region and the world: cheap Chinese money costs sovereignty" ifadesi, bölge ve dünya geneline yönelik bir uyarı niteliği taşıdı. Bu açıklama, Trump yönetiminin Peru'nun Çin ile yakın ilişkilerine yönelik bugüne kadarki en doğrudan eleştirisi oldu. Çin, Peru'nun en büyük ticaret ortağı; onu ABD izliyor. Gerilimin odağındaki Chancay limanı, 1,3 milyar dolar maliyetle inşa edildi ve 2024'te Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping tarafından açıldı. Liman, Güney Amerika'dan Çin'e giden sevkiyatları hızlandırıyor ve Çin mülkiyetli Cosco Shipping Ports tarafından işletiliyor.
Limanın yardımcı genel müdürü ve emekli amiral Gonzalo Rios, Bloomberg'e verdiği röportajda "Chancay bir enclave değil. Peru devletinin egemenliğinin olmadığı bir yer de değil" dedi. Rios, gümrük dahil çok sayıda devlet kuruluşunun liman faaliyetlerini denetlediğini ve ABD'nin öne çıkardığı ihtilafın yalnızca altyapı düzenleyicisiyle sınırlı kaldığını belirtti. Yerel mahkeme kararı, altyapı düzenleyicisi Ositran'ın Chancay üzerinde denetim yetkisi bulunmadığını ortaya koydu. Ositran, Peru'nun diğer büyük limanlarını düzenliyor; bu limanlar kamu arazisi imtiyazlarına dayanıyor, oysa Chancay özel mülkiyet esasıyla yapılandırıldı. Bu yapısal fark, mahkeme kararının teknik temelini oluşturdu.
Chancay, Cosco'nun küresel terminal portföyünde önemli bir yer tutuyor ve Asya-Pasifik rotalarında Brezilya, Şili ve Arjantin üzerinden geçen transshipment akışlarına katma değer katıyor. Limanın bakır, balık unu ve tarım ürünleri ihracatçılarına sunduğu ortalama 25-30 günlük transit avantajı, Güney Amerika üreticilerinin lojistik maliyet tabanını kalıcı biçimde iyileştiriyor. Öte yandan ABD baskısıyla Peru'nun düzenleyici çerçevede yapacağı ayarlamalar, Cosco'nun terminal yatırım planlamasını ve Çinli hat işletmecilerinin (OOCL, COSCO Shipping Lines) liman seçim kararlarını etkiliyor. Chancay tartışması, Latin Amerika liman kontrolünün küresel jeopolitik rekabetin merkezine oturduğunu gösteren önemli bir dönüm noktasına dönüştü.
Önemli Notlar:
1. Trump yönetimi, Peru'yu Chancay üzerindeki egemenlik kaybı konusunda uyardı.
2. Chancay, 1,3 milyar dolar maliyetle inşa edildi; 2024'te Xi Jinping tarafından açıldı.
3. Liman, Cosco Shipping Ports tarafından işletiliyor.
4. Yerel mahkeme, Ositran'ın Chancay üzerinde denetim yetkisi olmadığına hükmetti.
5. Çin, Peru'nun en büyük ticaret ortağı konumunda.
