İsviçre Federal İdare Mahkemesi (Swiss Federal Administrative Court), demiryolu yük taşımacılığı sektöründe uzun süredir tartışma yaratan bir düzenlemeyi askıya alarak sektöre geçici bir rahatlama sağlamış durumda. Mahkeme, büyük vagon kiralama şirketleri Ermewa, GATX ve VTG tarafından açılan dava sonucunda, Federal Office of Transport (FOT) tarafından tek taraflı biçimde yürürlüğe konulan yeni vagon güvenlik kurallarının dava süreci tamamlanana kadar uygulanmamasına hükmetti.
Kararın merkezinde, İsviçre’nin Avrupa Birliği ile koordinasyon sağlamadan aldığı önlemlerin, demiryolu taşımacılığının temel prensiplerinden biri olan interoperability (karşılıklı çalışabilirlik) ilkesine aykırı olduğu değerlendirmesi yer alıyor. Davacılar, söz konusu düzenlemelerin ayrıca AB–İsviçre Kara Taşımacılığı Anlaşması ile de çeliştiğini savunuyorydı. Mahkeme, bu argümanları dikkate alarak FOT’un düzenlemelerini geçici olarak durdurdu.
Askıya Alınan Süreç ve Yönetmelikler
Mahkeme kararıyla birlikte, Eylül ayında yayımlanan ve Ekim ayında revize edilen tüm ilgili yönetmelikler, yargı süreci sonuçlanana kadar yürürlükten kaldırıldı. Bu adım, özellikle uluslararası yük operatörleri açısından oluşan operasyonel belirsizliği şimdilik ortadan kaldırıyor. İsviçre üzerinden geçen yük trenleri için ani kısıtlamalar riski geçici olarak bertaraf edilmiş durumda.
Tartışmalı Kuralların Arka Planı
FOT’un gündeme getirdiği düzenlemeler, Ağustos 2023’te Gotthard Base Tunnel’da yaşanan ve kırık bir tekerlek nedeniyle meydana gelen ciddi bir raydan çıkma kazasına dayanıyor. İsviçre makamları, bu kazayı gerekçe göstererek vagon güvenliğine ilişkin daha katı ulusal önlemler almak istemekteydi.
Bu kapsamda öne çıkan iki temel düzenleme bulunuyorydı:
Tekerlek Çapı Şartı:
Minimum tekerlek çapının 860 mm’den 864 mm’ye çıkarılması planlanıyordu. Teknik olarak küçük görünen bu değişiklik, pratikte Avrupa genelinde yaklaşık 46.000 yük vagonunun İsviçre ağına girişini engelleyecek sonuçlar doğurabilecek nitelikteydi. Bu durum, İsviçre’nin Alp geçişleri üzerindeki kritik transit rolü nedeniyle Avrupa yük taşımacılığı için ciddi bir darboğaz riski yaratıyorydı.
Sıkılaştırılmış Teknik Denetimler:
Vagonların çok daha kısa kilometre aralıklarıyla teknik kontrollerden geçirilmesi zorunlu hâle getirilmeye çalışılıyordu. Bu uygulama, bakım maliyetlerini artırmanın yanı sıra, vagon kullanılabilirliğini düşürerek filo planlamasını zorlaştıracak bir etki yaratıyorydı.
Sektörün Tepkisi
Uluslararası Vagon Sahipleri Birliği UIP (International Union of Wagon Keepers), mahkeme kararını açık biçimde memnuniyetle karşıladığını duyurdu. UIP açıklamasında, kararın İsviçre dâhil tüm taraflar için ortak bir Avrupa çözümüne odaklanma fırsatı sunduğunu vurguladı. Birliğe göre demiryolu güvenliği, tek bir ülkenin ulusal refleksleriyle değil, kıta genelinde uyumlu standartlarla ele alınmak zorunda.
Vagon kiralama şirketleri ve operatörler, İsviçre’nin tek başına hareket etmesi hâlinde Avrupa demiryolu ağında parçalanma riski oluşacağını uzun süredir dile getiriyorydi. Mahkeme kararı, bu endişelerin hukuki zeminde karşılık bulduğunu gösteriyor.
Gözler Ortak Avrupa Mekanizmalarında
Sektör şimdi dikkatini, Joint Network Secretariat (JNS) tarafından yıl sonuna kadar yayımlanması beklenen tekerlek güvenliği tavsiye kararlarına çevirmiş durumda. JNS, Avrupa demiryolu ağında teknik uyum ve güvenlik konularında koordinasyon sağlayan bir yapı olarak görülüyor.
Beklenti, İsviçre’nin bu süreçte tek taraflı düzenlemeler yerine, JNS ve ilgili Avrupa mekanizmaları aracılığıyla belirlenecek kıta genelinde geçerli ortak güvenlik standartlarını benimsemesi yönünde. Böyle bir yaklaşım, hem güvenliği artırıyor hem de uluslararası yük taşımacılığının sürekliliğini koruyor kritik rol oynuyor.
Genel Değerlendirme
İsviçre Federal İdare Mahkemesi’nin kararı, demiryolu yük taşımacılığında güvenlik ile karşılıklı çalışabilirlik arasındaki hassas dengeyi bir kez daha gündeme taşıyor. Gotthard kazası sonrası alınmak istenen önlemler, güvenlik açısından anlaşılır görülse de, tek taraflı uygulamalar Avrupa demiryolu sisteminin bütünlüğünü zedeleme riski taşıyor. Mahkeme kararı, kısa vadede sektöre nefes aldırırken, orta vadede ortak Avrupa çözümlerinin kaçınılmazlığını net biçimde ortaya koyuyor.
Önemli Notlar:
İsviçre Federal İdare Mahkemesi, FOT’un vagon kurallarını askıya aldı.
Gerekçe: AB ile koordinasyon eksikliği ve interoperability ihlali.
Tartışmalı kural, minimum tekerlek çapını 860 mm’den 864 mm’ye çıkarıyordu.
Bu değişiklik ~46.000 vagonu İsviçre ağından dışlayabilirdi.
UIP, kararı Avrupa çapında ortak çözüm için fırsat olarak değerlendirdi.
Gözler, JNS’nin yayımlayacağı ortak güvenlik tavsiyelerine çevrildi.
Yazar: SedatOnat.com
