Erdoğan'dan Astana'da Türkiye-Kazakistan İş Forumu Açıklaması — 'Hedefimiz 15 Milyar Dolar', 13 Belge İmzalandı, Elektronik İzin/Geçiş Kotaları/Transit Serbestleştirme Masada (Tokayev)
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye-Kazakistan İş Forumu'nda iki ülke arasındaki ticaret hacminin 10 milyar dolara ulaştığını belirterek, "Hedefimiz olan 15 milyar dolara sürdürülebilir ve dengeli şekilde ulaşmak için çabalarımızı kararlılıkla sürdürüyoruz" dedi. Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi'nin altıncı toplantısı vesilesiyle Astana'daki açıklamasında Erdoğan, sabahki görüşmelerinde Cumhurbaşkanı Tokayev ile ikili iş birliğini güçlendirecek 13 farklı belgeye imza attıklarını, ayrıca bugün yatırımların karşılıklı korunması ve teşviki anlaşmasının da imzalandığını ifade etti. Erdoğan, Kazakistan'ın 2025'te %6,5 GSYİH büyümesi, kişi başına 15 bin dolara yaklaşan milli gelir ve 145 milyar dolarlık dış ticaret hacmi ile Orta Asya'nın en büyük ekonomisi olduğunu vurguladı; 2025'te Türk dünyası içerisinde en fazla ticaret gerçekleştirilen ortağın Kazakistan olduğunu da kaydetti.
Erdoğan, Türk iş dünyasının Kazakistan'daki varlığına ilişkin somut rakamları paylaştı: 5.500'e yakın Türk şirketi; inşaattan finansa, turizmden bilişime 6 milyar dolara ulaşan yatırımlarla faaliyet gösteriyor. Türk müteahhitler ülkede değeri 30 milyar dolara varan 500'ü aşkın projeyi üstlendi. Karşılık olarak 750'den fazla Kazak firması Türkiye'de 2 milyar dolara yaklaşan yatırımla faaliyetlerini sürdürüyor. Astana'da geçtiğimiz ay yapılan Karma Ekonomik Komisyon toplantısında kabul edilen kapsamlı eylem planı ile bugün imzalanan yatırım anlaşmasının ticaret ve yatırım ilişkilerine yeni bir soluk getireceği vurgulandı. Görüşmelerde ticareti olumlu etkileyecek dört teknik başlık ele alındı: elektronik izin sistemine geçiş, geçiş belgesi kotalarının artırılması, ikili taşımaların serbestleştirilmesi ve transit taşımaların serbestleştirilmesi. Erdoğan, bölgesel çatışmalar, enerji arz güvenliği, yapay zekâ dönüşümü ve tedarik zincirlerindeki kırılmaların çok boyutlu sınamalar oluşturduğuna dikkat çekti; ertesi gün Hoca Ahmet Yesevi'nin memleketi Türkistan'da Türk Devletleri Teşkilatı gayriresmi zirvesinin Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma ana teması ile gerçekleştirileceğini hatırlattı. Enerji bahsinde ise hidrokarbon işletilmesinden nakliyesine, kritik madenlerin keşfine kadar geniş yelpazedeki iş birliği fırsatlarının ele alındığı belirtildi.
Tedarik zinciri perspektifinden bu açıklama dört eksende kritik. Birincisi, 15 milyar dolarlık ticaret hedefi ve elektronik izin + geçiş belgesi kotaları + ikili/transit taşımalar serbestleştirme dörtlüsü, Hazar denizini aşan Orta Koridor (TITR — Trans-Caspian International Transport Route) üzerinde Türkiye'nin Bakü-Tiflis-Kars (BTK) demiryolu + Aktau/Kuryk Limanı + Hazar geçişi + Marmaray demiryolu + Çorlu-Halkalı hattı üzerinden Çin-Avrupa transit kapasitesini Hürmüz/Süveyş krizleri karşısında ölçeklendirme fırsatı sunuyor. İkincisi, 30 milyar dolarlık 500+ Türk müteahhit proje portföyü ve 5.500 şirket + 6 milyar dolar Türk yatırımı, Kazakistan'ı BAE-Suudi Arabistan sonrası Türk müteahhitlik sektörünün üçüncü en büyük dış pazarı olarak konumlandırıyor; Ronesans, Limak, Yapı Merkezi, Astaldi ile rekabet eden Çinli/Koreli oyunculara karşı operasyonel referans değeri yaratıyor. Üçüncüsü, Türk Devletleri Teşkilatı Türkistan zirvesinin Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma ekseninde toplanması, Astana Hub + ASTANA-IT University + ASBİS ekosistemi ile Türkiye'nin BiLGE Hub + TÜBİTAK BİLGEM + ASELSAN-HAVELSAN savunma yazılım eksenini Türk dünyasında egemen yapay zekâ silikon-veri kategorisinde birleştirme potansiyelini açıyor. Dördüncüsü, kritik madenler ve hidrokarbon iş birliği başlığı, Kazakistan'ın uranyum (KazAtomProm, dünya 1 numarası), krom, kobalt, lityum, nadir toprak elementleri (REE) portföyü ile Türkiye'nin Eti Maden + ETİ Bakır + Cengiz Madencilik aksını Çin REE bağımlılığını azaltma stratejisinde birleştirme zemini sunuyor; BOTAŞ + Eti Maden joint ventures bu masadaki en olası kısa-orta vadeli somut çıktı.
Önemli Notlar:
1. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye-Kazakistan İş Forumu'nda 15 milyar dolar ticaret hedefini yineledi; mevcut ticaret hacmi 10 milyar dolar.
2. Sabah görüşmelerinde Cumhurbaşkanı Tokayev ile 13 belgeye imza atıldı; ayrıca yatırımların karşılıklı korunması ve teşviki anlaşması imzalandı.
3. Elektronik izin sistemine geçiş, geçiş belgesi kotalarının artırılması ve ikili/transit taşımaların serbestleştirilmesi masaya yatırıldı.
4. 5.500'e yakın Türk şirketi Kazakistan'da 6 milyar dolar yatırımla, 500+ Türk müteahhit proje (30 milyar dolar) ile faaliyet gösteriyor; 750+ Kazak firma Türkiye'de yaklaşık 2 milyar dolar yatırımla faaliyetlerini sürdürüyor.
5. Kazakistan 2025'te %6,5 büyüdü; kişi başına milli gelir 15 bin dolara yaklaştı; dış ticaret hacmi 145 milyar dolara ulaştı.
6. Türkistan'da yapılacak Türk Devletleri Teşkilatı gayriresmi zirvesinin ana teması Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma olarak belirlendi; enerji başlığında hidrokarbon işletilmesi/nakliyesi ve kritik madenler ele alındı.
7. Tedarik zinciri etkisi: Orta Koridor (TITR) BTK + Aktau/Kuryk + Hazar geçişi + Marmaray ölçeklendirme + Türk müteahhitlik 3. büyük dış pazar (BAE/SA sonrası) + Türk Dünyası AI (Astana Hub + BİLGEM/ASELSAN) entegrasyon + kritik madenler (KazAtomProm uranyum + REE/lityum/kobalt) Çin bağımlılığını azaltma joint ventures (BOTAŞ + Eti Maden).
