Yapı Merkezi, Türkiye'nin en önemli inşaat şirketlerinden biri olarak son birkaç yıldır Afrika'da büyük projelerle adından söz ettiriyor. Şirketin en önemli işlerinden biri de Etiyopya'daydı: 2012 yılında Etiyopya devletinin merkezi ile kuzeyini stratejik Cibuti limanına bağlayan hayati bir ulaşım bağlantısı olarak öngörülen 400 kilometrelik demiryolu hattının inşası projesini 1,7 milyar dolarlık teklifle kazanan Yapı Merkezi, yaşanan iç karışıklıklar nedeniyle büyük zarar görmüş ve işten çekilmek zorunda kalmıştı. O dönem Türk şirketi yüz milyonlarca dolarlık zararını tanzim etmek için Londra'daki Uluslararası Tahkim Mahkemesi'ne (LCIA) başvurmuş, Etiyopya Hükümeti de Türk şirkete 1,6 milyar dolarlık karşı dava açmıştı.
İşte o dava sonuçlandı. Londra Uluslararası Tahkim Mahkemesi, Türk şirketi Yapı Merkezi İnşaat'ın Etiyopya Demiryolu Şirketi (ERC)'ne karşı açtığı davayı sonuçlandırdı; Türk şirketinin uğradığı zararın tanzim edilmesine karar verdi. 300 milyon doları aşan zararın Türk şirketine ödenmesi bekleniyor. Yapı Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Emre Aykar, davanın sonuçlandığını ancak ödeme süreciyle ilgili kararın henüz verilmediğini belirtti. Aykar şu değerlendirmede bulundu: "Bizler zor coğrafyalarda çalışabilen şirketleriz. 60 yıllık tecrübemizle son dönemde Afrika gibi zor coğrafyalarda çalışıyoruz, kıtadaki en önemli projeleri alıyoruz. Türk müteahhitlik şirketleri, bu bölgede başarılı işler yapmaya devam ediyoruz. Bayrağımızı dikiyoruz. Etiyopya da böyle bir coğrafyaydı. Ne yazık ki iç savaş yaşanınca projemiz ve ekipmanlarımız zarar gördü."
İngiltere'deki mahkeme, Türk şirketinin tazminat taleplerinin önemli kısmını kabul etti ve uygun tazminatı belirlemek için PricewaterhouseCoopers (PwC)'ı atadı. Etiyopya tarafı tazminat senaryosunda ödenecek tutarın 230 ila 300 milyon dolar olarak belirlemiş olsa da, aradan geçen süreyle birlikte bu miktar 300 milyon doların oldukça üzerinde. Ödeme planının da mayıs ayının sonunda tamamlanması bekleniyor. Demiryolu projesi yaklaşık 400 kilometrelik bir hat olarak Etiyopya'nın Awash, Kombolcha üzerinden kuzeydeki Tigray bölgesine ve sonrasında Hara Gebeya üzerinden bağlantılarla Cibuti limanına çıkışı sağlamayı hedefliyordu.
Tedarik zinciri ve uluslararası inşaat lojistiği perspektifinden bu karar üç boyutta önem taşıyor. Birincisi, politik risk yönetimi: Etiyopya iç savaşı (2020-2022 Tigray çatışması) Türk müteahhidin saha ekipmanlarını ve şantiye tesislerini doğrudan etkilemişti; LCIA kararı force majeure ve hükümet kaynaklı koşul değişikliği tartışmasında Türk yüklenici lehine bir emsal oluşturuyor. İkincisi, ödeme garantisinin yapısı: 300 milyon dolar gibi büyük bir tutarın Etiyopya kamu bütçesinden mayıs sonunda yapılması zorlu — ödeme planı muhtemelen uluslararası finans kurumları (Dünya Bankası, AfDB) çerçevesinde restrüktüre edilebilir. Üçüncüsü, Cibuti koridoru: 400 km demiryolunun inşa edilemeyişi Etiyopya'nın denize çıkış maliyetini yükseltti; mevcut Çin-yapımı Etiyopya-Cibuti Standard Gauge Railway (SGR) tek aktif raylı bağlantı olarak kapasitesi sınırlı kalıyor — projenin tamamlanması ülkenin kıta-içi tedarik zinciri (landlocked supply chain) çevresinde stratejik bir boşluğu doldurabilirdi.
Önemli Notlar:
1. Londra Uluslararası Tahkim Mahkemesi (LCIA), Yapı Merkezi'nin Etiyopya Demiryolu Şirketi (ERC) aleyhine açtığı davada Türk şirketi lehine karar verdi.
2. 300 milyon doları aşan zararın Türk şirkete ödenmesi bekleniyor; Etiyopya'nın senaryosu 230-300 milyon dolardı, gecikmeyle miktar bu rakamın oldukça üzerinde.
3. Mahkeme tazminat hesaplaması için PricewaterhouseCoopers (PwC)'ı atadı; ödeme planının mayıs sonunda tamamlanması bekleniyor.
4. Proje: 400 km demiryolu, Etiyopya merkezini kuzeyini ve Cibuti limanını bağlayacaktı; iç savaş nedeniyle Yapı Merkezi büyük zarar görüp çekilmişti.
5. Etiyopya'nın 1,6 milyar dolarlık karşı davası başarısız; karar Türk müteahhitlerin force majeure ve hükümet koşul değişikliği davalarında emsal niteliğinde.
