SupplyChainBrain'in haberine göre, Başkan Donald Trump'ın bazı ıssız adalar dahil dünyanın neredeyse her ülkesine uyguladığı cezalandırıcı "karşılıklı" tarifelerin tozu dumanı yatışırken hedef listesinde dikkat çekici bir boşluk göze çarpıyor: Rusya. ABD yayın organı Axios'un aktardığına göre Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, 2 Nisan'da bu durumu mevcut ABD yaptırımlarının Rusya ile "anlamlı herhangi bir ticareti engellediği" gerekçesiyle açıkladı. Aynı nedenle Küba, Belarus ve Kuzey Kore de listede yer almadı. BBC News'e göre Rus medyası, 3 Nisan'da ülkelerinin Trump'ın karşılıklı tarife listesinde bulunmamasını yaptırımlara bağladı. Ukrayna savaşına karşın ABD-Rusya ticareti sürüyor; ancak başlıca ham petrol ve doğalgaz akışları kesilmiş durumda.
ABD-Rusya yaptırım rejiminin temel katmanları şöyle sıralanıyor: (1) 2012 tarihli Magnitsky Act (insan hakları); (2) 2014 tarihli Kırım Yaptırımları (Executive Order 13660); (3) 2017 tarihli CAATSA (Countering America's Adversaries Through Sanctions Act); (4) 2022 Ukrayna işgalinin ardından uygulanan kapsamlı yaptırımlar (SDN List — Specially Designated Nationals); (5) G7 petrol fiyat tavanı (varil başına 60 dolar); (6) başlıca Rus bankalarının SWIFT finansal ağından çıkarılması; (7) Rusya Merkez Bankası rezervlerinin dondurulması; (8) Çin, Hindistan, BAE ve Türkiye üzerinden ikincil yaptırım (secondary sanctions) tehdidi. Office of Foreign Assets Control (OFAC, Vekil Direktör Bradley Smith) ve ABD Hazine Bakanlığı yaptırımların başlıca uygulayıcı otoriteleri. Bureau of Industry and Security (BIS), Entity List ve Foreign Direct Product Rule ise ihracat kontrollerinin temel araçlarını oluşturuyor.
2025 yılında ABD-Rusya ticaret hacminin yaklaşık 5 milyar dolara gerilediği tahmin ediliyor; 2021'deki seviye 35 milyar dolardı. Başlıca ithalat kalemleri gübre (üre, potaş), Kazatomprom aracılığıyla uranyum, Norilsk Nickel kaynaklı paladyum ve VSMPO-AVISMA üretimi titanyum gibi enerji ve maden ürünlerinden oluşuyor. ABD'den Rusya'ya ihracat ağırlıklı olarak insani istisna kapsamındaki ilaç ve tıbbi cihazları kapsıyor. Rusya'nın gölge filo (shadow fleet) tanker stratejisi, G7 petrol fiyat tavanını aşmak amacıyla devreye alınmış durumda; Liberya, Panama ve Marshall Adaları bayraklı tankerler bu yöntemin başlıca araçları. Lloyd's List Intelligence, Kpler, Vortexa, S&P Global Commodity Insights ve OPIS ham petrol ticaretinin önde gelen analitik firmaları arasında yer alıyor. Ukrayna-ABD ilişkileri ile Trump'ın özel temsilcisi Steve Witkoff aracılığıyla yürütülen 2025 mineral anlaşması müzakereleri jeopolitik tabloyu şekillendiren başlıca gelişmeler.
ABD'nin Rusya'ya yönelik kritik ithalat bağımlılıkları şu kalemlerden oluşuyor: (1) zenginleştirilmiş uranyum — ABD nükleer santrallerinin yaklaşık yüzde 30'unu karşılıyor (2024 tarihli Russian Uranium Ban ile 2027 sonuna kadar yasaklı); (2) paladyum — otomobil katalitik konvertörleri; (3) gübreler — tarımsal üretim; (4) titanyum — havacılık (Boeing, Airbus). Westinghouse Electric (Brookfield sahipli), Centrus Energy, Kanadalı Cameco ve Fransız Orano (eski adıyla Areva) Batı'nın başlıca uranyum zenginleştirme firmaları. U.S. Geological Survey (USGS) ve Kritik Mineraller Listesi ABD'nin stratejik mineral analizlerinin temel kaynakları. Defense Production Act ve CHIPS and Science Act yerli üretimi destekleyen temel mevzuat. Trump'ın Rusya'yı tarife listesine dahil etmemesi, olası bir Ukrayna ateşkesi diplomasisinin habercisi olarak yorumlanıyor; Trump'ın özel temsilcisi Steve Witkoff'un Vladimir Putin ile görüşmeleri de bu çerçevede değerlendiriliyor. Rusya'nın tarife listesindeki yokluğu, ABD'nin küresel ölçekteki jeopolitik mesajlaşmasını temelden yeniden biçimlendiriyor. Tedarik zinciri yöneticileri açısından Rus kaynaklı bağımlılıkların coğrafi olarak çeşitlendirilmesi ve ikincil yaptırım uyumu öncelikli stratejik gündem maddesi haline geldi.
Önemli Notlar:
1. Trump'ın 2 Nisan tarife listesinde Rusya dikkat çekici biçimde yer almadı.
2. Karoline Leavitt, mevcut yaptırımların "anlamlı ticareti engellediğini" açıkladı.
3. Küba, Belarus ve Kuzey Kore de aynı gerekçeyle listeden çıkarıldı.
4. ABD-Rusya ticareti 2021'deki 35 milyar dolardan 5 milyara geriledi.
5. Uranyum, paladyum, gübre ve titanyum başlıca stratejik bağımlılıklar.
